"We dachten eerst aan méér zorg, maar het bleek anders kijken te zijn"

De situatie: spanning, woede en medicatie

Soms lijkt de oplossing voor complexe zorgvragen voor de hand te liggen: intensievere begeleiding, andere medicatie of meer behandeling. Maar wat als de kern van het probleem ergens anders ligt? Het verhaal van een jongvolwassene met een verstandelijke beperking laat zien wat er kan gebeuren als je niet begint met doen, maar met begrijpen.

De cliënt woont als jongvolwassene zelfstandig in een appartement, met begeleiding op afstand. In theorie biedt dat autonomie, maar in de praktijk groeit de spanning. Slechte nachten, lichamelijke klachten en aanhoudende onrust zorgen ervoor dat het overzicht steeds verder verdwijnt. "Mijn hoofd zat zó vol. Ik sliep slecht, had nachtmerries en mijn lijf stond altijd strak van de spanning." Die spanning uit zich in woede-uitbarstingen. Soms is een kleine prikkel genoeg om te escaleren. De begeleiding is aanwezig, maar op afstand. Daardoor worden signalen vaak pas laat zichtbaar. Het gevoel er alleen voor te staan neemt toe.

Het team besluit extra expertise te betrekken om de situatie breder te kunnen bekijken. De coördinerend begeleider van het bestaande team vertelt: "We hebben een betrokken team, maar met verschillende achtergronden. Bij dit soort complexe situaties merkten we dat we expertise misten."

Er is al veel geprobeerd, maar zonder het gewenste effect. De vraag van de cliënt richt zich uiteindelijk op medicatie: werkt die nog wel? Dat vormt de aanleiding om Stepped Care via Centrum2020 in te zetten en mee te laten kijken naar de situatie.

Stepped Care inschakelen

Via Centrum2020 wordt een multidisciplinair team betrokken. Voor de cliënt voelt dat in eerste instantie spannend. "Ik dacht: wat komen jullie doen? Waar bemoeien ze zich mee?" maar tegelijkertijd is er ook een besef dat het anders moet. "Ik liep gewoon vast."

Eerst begrijpen, niet handelen

Wat volgt, is geen directe interventie, maar eerst een pas op de plaats. Het expertteam, bestaande uit onder andere een gedragskundige, verpleegkundige en arts VG, begint met het in kaart brengen van de volledige situatie niet alleen het gedrag, maar ook de context. Dat maakt verschil. Voor het team, dat anders leert kijken: "Waar wij soms snel inzoomen op gedrag, kijken zij naar de vraag achter het gedrag." En voor de cliënt, die zich gehoord voelt: "Ze keken echt naar mij."

De kern: niet gedrag, maar context

Langzaam wordt duidelijk dat de kern niet ligt in medicatie of gedrag, maar in de omstandigheden. De afstand tot begeleiding en het gebrek aan nabijheid zorgen ervoor dat spanning zich opstapelt. Het inzicht leidt tot een fundamenteel andere vraag:

De context veranderen

De oplossing blijkt dan ook anders dan verwacht. Niet méér behandelen, maar de context veranderen. Er wordt gekozen voor een andere woonvorm, met meer nabijheid en contact. Voor de cliënt is dat geen eenvoudige stap "Ik schrok. Ik wilde eigenlijk niet verhuizen". Maar door samen te blijven kijken naar wat hem echt helpt, groeit het vertrouwen om deze verandering toch aan te gaan.

Na de verandering wordt het effect zichtbaar. De spanning neemt af, escalaties verminderen en er ontstaat rust. De coördinerend begeleider:
“We zagen vrij snel ander gedrag. Minder woede-uitbarstingen, minder spanning en meer rust.”
De cliënt: "Het is nu goed. Mijn hoofd is rustiger." Daarnaast ontstaat er iets anders dat eerder ontbrak: verbinding. "Ik word blij van met mensen zijn. Ik voel me minder alleen."

Medicatie afbouwen in plaats van opschalen

Opvallend is dat de oorspronkelijke vraag over medicatie een andere richting krijgt. Waar eerst gedacht werd aan opschalen, ontstaat nu ruimte om juist af te bouwen. Niet door een directe ingreep, maar doordat de situatie beter aansluit bij wat nodig is.

Voor het team zit de meerwaarde niet alleen in de inhoud, maar ook in de samenwerking. De inzet voelt niet als iets externs, maar als samen optrekken. "Ze zijn betrokken, bij ons én bij de cliënt. Ze komen gewoon een kopje theedrinken of eten een boterham mee met cliënten. Dat maakt het vertrouwd.” Tegelijkertijd blijft de verantwoordelijkheid bij het eigen team de inzet is tijdelijk en gericht op overdracht. "We kunnen het daarna zelf overnemen."

Een ander manier van kijken

Wanneer het traject wordt afgerond, blijft er meer achter dan alleen een oplossing voor één situatie. Er ontstaat een andere manier van kijken: "Minder snel naar gedrag, meer naar context en behoefte."